grammatik der areler mundart (page 288, dossier n°16) § 295
par
Alfred BERTRANG
das Hauptwort-02 (le nom-02)
Pour que ma traduction (jaune) puisse être vérifiée, j'ai recopié le texte original (bleu de Prusse) et les mots que j'ai vérifié à laide de dictionnaires (blanc).

Adresse e-mail de JPH (la recopier):

retour au plan

288

§ 296. - II-
Der Plural hat [ër] mit Umlaut
a) in den folgenden Substantieven

 
Sin
 Plur  Deutsc  Lux    Sin  Plur  Deutsch  Lux
 Bannd  Bennër  das Band  Band    Monnd  Moener  Mund  (Mond)
 Baad  Biëdër  das Bad  Bad    Moetesch  Moetescher  Mittag  Mëtteg
 Bierech  Biergër  der Berg  Bierg    Ovéscht  Ovéschter  Abend  Owend
 Boesch  Boescher  der Busch  Bësch    Pellz  Pellzer  Pelz  Pelz
 Butiek  Butiker  der Laden  Buttek    Poetz  Poetzer  Brunnen  Petz
 Diengscht  Diengschter  Dienst  Dëngscht    Preis  Preiser  Preis  Preis
 Doesch  Doescher  Tisch  Dësch    Prozess  protzesser  Prozess  Prozess
 Dreck  Drecker  Dreck  Dreck    Reef  Rééfer  Reif  Räif
 Eét  Eéter  Eid  Eed    Rék  Réker  Rücken  Rëk
 Geescht  Geeschter  Geist  Geescht    Rescht  Reschter  Rest  Rescht
 Gott  Goeter  Gott  Gott    Riech  Riecher  Harke  Reech
 Krich  Kricher  Krieg  Krich    Uert  Ierter  Ort  Uert

b) in dem Substantiven auf [-tëm], z.B.
[Iirtëm, Iirtoemer], Irrtum

c) das Wort
[Mann (Mannt)] Mann, lautet in der Mehrzal [mennër].
In der Bedeutung von Soldat, Anhänger, Gefolge bleibt es unverändert,
z.B. [200 Mann]. Wie im Hogdeutschen sagt man
[Aarbechchdleit] Arbeitesleute
[Geschefftsleit] Geschäftsleute, u.s.w.

Anm.-
Das Wort
[Gebrauch], Brauch, Gebrauch, lautet in der Mehrzahl [Gebräischer] wohl nach Analogie der sächlichen Substantive.

§ 297. - III-
Die übrigen männlichen Substantive nehmen [ën] ohne Umlaut

 Aaf  Aafen  Affe  singe    Hun  Hunen  Hahn  coq
 Bouf  Bouwen  Bube  coquin    Kéis  Keizen  Käse  fromage
 Fresch  Freschen  Frosch  grenouille    Léif  Léiwen  Löwe  lion
 Héér  Hééren  Herr  monsieur    Nerf  Nerven  Nerv  nerf
 Hues  Huezen  Hase  lièvre    Tsoens  Tsoenzen  Zins  intérêt

u.s.w.

288

§ 296; - II-
Le pluriel avec [ër] et l' Umlaut
a) pour les substantifs suivants:

 
Sin
 Plur  Deutsc  Franç    Sin  Plur  Deutsch  Franç
 Bannd  Bennër  das Band  bandeau    Monnd  Moener  Mund  bouche
 Baad  Biëdër  das Bad  bain    Moetesch  Moetescher  Mittag  midi
 Bierech  Biergër  der Berg montagne    Ovéscht  Ovéschter  Abend  soir
 Boesch  Boescher  der Busch  bois    Pellz  Pellzer  Pelz peau (bête)
 Butiek  Butiker  der Laden  magasin    Poetz  Poetzer  Brunnen  puits
 Diengscht  Diengschter  Dienst  service    Preis  Preiser  Preis  prussien
 Doesch  Doescher  Tisch  table    Prozess  protzesser  Prozess  proces
 Dreck  Drecker  Dreck  ordure    Reef  Rééfer  Reif  givre
 Eét  Eéter  Eid  serment    Rék  Réker  Rücken  dos
 Geescht  Geeschter  Geist  esprit    Rescht  Reschter  Rest  reste
 Gott  Goeter  Gott  Dieu    Riech  Riecher  Harke  rateau
 Krich  Kricher  Krieg  guerre    Uert  Ierter  Ort  lieu

b) Pour les substantifs en [-tëm], par exemple:
[Iirtëm, Iirtoemer], erreur

c) Pour
[Mann (Mannt)] Mann, au pluriel [mennër].
quand ce mot s'applique aux soldats, aux adeptes ou à une suite il ne change pas,
exemple: [200 Mann]. Ainsi, en Haut Allemand dit-on
[Aarbechchdleit] les gens du travail
[Geschefftsleit] les gens du commerce etc.

Remarque.-
Le mot
[Gebrauch], Brauch, Gebrauch, se dit au pluriel [Gebräischer] probablemnt par analogie avec un nom neutre.

§ 297. - III-
Les autres substantifs masculins prennent [ën] sans Umlaut

 Aaf  Aafen  Affe  singe    Hun  Hunen  Hahn  coq
 Bouf  Bouwen  Bube  coquin    Kéis  Keizen  Käse  fromage
 Fresch  Freschen  Frosch  grenouille    Léif  Léiwen  Löwe  lion
 Héér  Hééren  Herr  monsieur    Nerf  Nerven  Nerv  nerf
 Hues  Huezen  Hase  lièvre    Tsoens  Tsoenzen  Zins  intérêt

etc.

die übrigen: les autres.
lauten: lire
die Bedeutung: acceptation, l'importance, le sens, la signification.
der Anhäger: adeptes, le partisan, le supporteur.
das Gefolge: la suite, l'escorte.
die leute: les gens, le monde

die Folge

289

Anm. 1 -
Die meisten zweisilbigen Substantiven auf [ël] und [ër] nehmen [ën], wahrscheinlich nach Analogie der weiblichen Subst. auf [ël, ër]

 sing  plur  Deutsch  Lux    sing  plur  Deutsch  Lux
 Fanger  Fangeren  der Engle  m Engel    Miiwel  Miiwelen  Möbel  Miwwel
 Fanger  Fangeren  Finger  m Fanger    Spiigel  Spiigelen  Spiegel  Spigel
 Iesel  Iezelen    m Iesel    Teller  Telleren  Teller  Teller
 leffel  leffelen    Löffel    u.  s.  w.  

Anm. 2 -
Die Fremdwörter bilden ihre Mehrzahl ebenfalls mit der Endung [en].

 Muzikannt  Muzikannten  Musikant  Museker          
 Stodennt  Stodennten  Student  Student          
 Zalldoot  Zaldooten  Soldat  Zaldot          

289

Remarque 1 -
la plupart des noms dissyllabiques et qui se terminent par [ël] et [ër] prennent la terminaison [ën] au pluriel par analogie avec les noms féminins, cette fois, qui se terminent par [ël, ër]

 sing  plur  Deutsch  Lux    sing  plur  Deutsch  Lux
 Fanger  Fangeren  der Engle  m Engel    Miiwel  Miiwelen  Möbel  Miwwel
 Fanger  Fangeren  Finger  m Fanger    Spiigel  Spiigelen  Spiegel  Spigel
 Iesel  Iezelen    m Iesel    Teller  Telleren  Teller  Teller
 leffel  leffelen    Löffel    u.  s.  w.  

Anm. 2 -
Les noms étrangers prennent au pluriel la terminaison [en].

 Muzikannt  Muzikannten  Musikant  musicien          
 Stodennt  Stodennten  Student  étudiant          
 Zalldoot  Zaldooten  Soldat  soldat          

meisten: la prupart
 

die Folge

289

B

Feminina.

 

§ 298. -
Die weiblichen Substantive weisen eine dopplelte Plurabildung auf: die einem bleiben endungslos mit Umlaut, die andern nehmen [en].

I. Sind endunglos mit Umlaut, wegen Apokope von auslautenden e.

 Flou  Fléi  Floh  f Flou    Maus  Mäis  Maus  f Maus
 Fauscht  Féischt  Faust  f Fauscht    Noss  Noess  Nuss  f Noss
 Hannd  Henn  Hand  f Hand    Panns  Penns  Wanst  f Panz
 Haut  Hett  Haut  f Haut    Schnouër  Schnéiër  Schnur  
 Knup  Knip  Erhöhung      Staad  Stied  Stadt  f Stad
 Kou  Kéi  Kuh  f Kou    Strauß  Sträiß  Strauß  m Strauss
 Laus  Läis  Laus  f Laus    Stuf  Stif  Stube  
 Moot  Méét  Magd  f Mod    Tromp  Troemp  Trumpf  f Tromp
           Zau  Zäi  Sau  f Sau
                 

289

B

Feminin.

 

§ 298. -
Pour les noms féminins il y a deux façons de former le pluriel: l'une avec l' Umlaut seul et l'autre, avec la terminaison [ën].

1. Pour les nom suivant il ya un simple Umlaut:
(à cause de l'apocope* du e final)

 Flou  Fléi  Floh  la puce    Maus  Mäis  Maus  la souris
 Fauscht  Féischt  Faust  le poing    Noss  Noess  Nuss  la noix
 Hannd  Henn  Hand  la main    Panns  Penns  Wanst  la panse
 Haut  Hett  Haut  la peau    Schnouër  Schnéiër  Schnur  
 Knup  Knip  Erhöhung      Staad  Stied  Stadt  la ville
 Kou  Kéi  Kuh  la vache    Strauß  Sträiß  Strauß  le bouquet
 Laus  Läis  Laus  le pou    Stuf  Stif  Stube  la stouffe
 Moot  Méét  Magd  la servante    Tromp  Troemp  Trumpf  l'atout
           Zau  Zäi  Sau  la truie
                 

das Substantiv: le nom
Aufweisen: accuser, présenter, comporter, montrer:
bildung: formation, constitution
wegen: à cause de, pour
*Apokope:
En rhétorique et en phonétique, une apocope est l'amenuisement d'un ou plusieurs phonèmes en fin d'un mot : photo pour photographie, ciné pour cinéma (lui-même apocope de cinématographe), télé pour télévision ou téléviseur, l'élision est une sous-catégorie de l'apocope, elle-même sous-catégorie du métaplasme.
L' apocope s'oppose à l'aphérèse.

die Folge

290 et le haut de 291

Anm. 1 -
Einige haben [ën] angenommen (annehmen)
z.B.:
[Fruucht, Friichten], Frucht, Getreide ;
[Kraaft, Kreften], Kraft.

Anm. 2 -
Besonders zu beachten sind
a)
[Maul, Mäler] das Maul,
das ursprünglich ein sächliches Substantiv war und daher die Endung [ër] hat

b) [Stoemmp, Stroemmp] der Strumpf (lux f: Strëmp), ein Ursprünglich männliches Sustantiv, bei dem der Umlaut in die Einzahl eingedrungen ist


Anm. 3 -
Die Substantive auf [ën] sind unveränderlich.
z.B.:

 Sing  Plur  Deutsch  Lux    Sing  Plur  Deutsch  Lux
 Biiden  biide  Bütte      Milën  Milën  Mühle  Milen
 Kächen  Kächen  Köchin  f Kächen    Zeien  Zeien  Zeuge  Zeien
 Kichen  Kichen  Küche  f Kichen          

II. Die übrigen Weiblichen Sustantive nehmen [ën] ohne Umlaut.

 Sing  Plur  Deutsch  Lux    Sing  Plur  Deutsch  Lux
 Biir  Biiren  Birne  f Bir  poire  Kaatz  Kaatzen  Katze  f Kaz
 Blumm  Blumen  Blume  f Blumm    Kiischt  Kiischten  Kirsche  f Kiischt
 Boun  Bounen  Bohne  f Boun    Méck  Mécken  Mücke  f Mëck
 Diir  Diiren  Tür  f Dier    Nool  Noolen  Nadel  f Nol
 Fraa  Fraaen  Frau  f Fra    Tuut  Tuuten  Düte (Tüte)  f Tut

u.s.w.

Anm. 1 -
[Dueuchter], Tochter, lautet in der Mehrzahl [Diechter], aber
[Muder], Weibchen eines Tieres, nimmt [en] ohne Umlaut [Muderen].

Anm. 1 -
Bei einigem ursprünglich starken Substantiven ist der Umlaut des Plurals in den Singular eingedrungen und infolge dessen ist eine neue Pluralform auf [en] enstanden,
z.B.:
[Bèng, Bengken], Bank;
[Gèns, Gènzen], Gans;
aber
[Brost, Bresten], Brust;

290 et le haut de 291

Remarque 1 -
Certains prennent à la fois l'Umlaut et la terminaison [ën] en:
exemple:
[Fruucht, Friichten], fruits, céréale;
[Kraaft, Kreften], force, résistance;

Remarque 2 -
Les noms qui ont récemment changé de genre en areler et luxembourgeois
a)
[Maul, Mäler] la gueule;
Le mot "Maul" est féminin alors qu'il était neutre (il l'est encore en allemand d'ailleurs). Il présente encore a terminaison [ër] en plus de l'Umlaut.
b)
[Stroemmp, Stroemmp] der Strumpf, la chaussette (lux f: Strëmp). Le mot est devenu récemment féminin. En plus, un Umlaut s'est introduit au singulier.

Remarque 3 -
Les noms en [ën] sont invariables
exemple:

 Sing  Plur  Deutsch  Français    Sing  Plur  Deutsch  Français
 Biiden  biide  Bütte  cuve Baquet    Milën  Milën  Mühle  moulin
 Kechen  Kechen  Köchin  cuisinière    Zäien    Zeuge  témoin
 Kichen  Kichen  Küche  cuisine          

II. Les autres noms féminins prennent la terminaison [ën] sans Umlaut.

 Sing  Plur  Deutsch  Français    Sing  Plur  Deutsch  Français
 Biir  Biiren  Birne  la poire  Biren  Kaatz  Kaatzen  Katze  le chat
 Blumm  Blumen  Blume  la fleur    Kiischt  Kiischten  Kirsche  la cerise
 Boun  Bounen  Bohne  le haricot    Méck  Mécken  Mücke  le neoud papillon
 Diir  Diiren  Tür  la porte    Nool  Noolen  Nadel  l'aiguille
 Fraa  Fraaen  Frau  la femme    Tuut  Tuuten  Düte (Tüte)  le sachet

etc.

Remarque 1 -
[Dueuchter], fille, devient [Diechter] au pluriel, par contre, [Muder], la femelle d'un animal, prend la terminaison [en] sans Umlaut [Muderen].

Remarque 2 -
Pour les noms initialement "forts", l'Umlaut du pluriel est introduit au singulier, ce qui donne naissance à une nouvelle forme de pluriel en [en].
exemple
[Bèng, Bèngken], Banque;
[Gèns, Gènzen], Oie;
aber
[Brost, Bresten], poitrine;


annehmen: adopter (annehmen / annahm / angenommen)
besonders: principalement
beachten: constater, observer, considèrer.
das Maul: la gueule
ursprünglich: au début, initialement
daher: de là.
eindringen : infiltrer, introduire, pénètrer.
die übrigen: les autres

die Folge
 

   

die Folge
   

   

die Folge


   

   

die Folge


   

   

die Folge

 

 

 

 

grammatik der areler mundart (page 288, dossier n°16) § 295
par
Alfred BERTRANG
das Hauptwort-02 (le nom-02)
Pour que ma traduction (jaune) puisse être vérifiée, j'ai recopié le texte original (bleu de Prusse) et les mots que j'ai vérifié à laide de dictionnaires (blanc).