grammatik der areler mundart (page 282, dossier n°16) § 288
par
Alfred BERTRANG
das Hauptwort-01 (le nom-01)
Le texte original est en allemand (bleu de Prusse). Ma traduction est en jaune).

Adresse e-mail de JPH (la recopier):

retour au plan

die Folge



die Folge

III

das Hauptwort
(page 282)

 

A.

Flexion

1

Allgemeine Bemerkungen zur Deklination

§ 288. -
Das Substantiv hat keine Deklination mehr. In de Einzahl ist jede Endung geschwunden und in der Mehrzahl sind alle Fälle zu Gunsten des Nominativs ausgeglichen worden

§ 289. -
Die Dativform wird durch den Artikel oder ein dem Substantiv vorangehendes Bestimmungswort angedeutet.
Spuren einer früheren Dativform zeigen sich och bei einigen Substantive wie
[amm Déch, nom: Dach] bei Tage;
[dëm Kann, nom Kant] dem Kinde
[dem Hon, nom Honnt] dem Hunde; u.s.w.

§ 290. -
Den Genetiv bildet man durch Umschreibung mit dem Dativ und dem Possessivpronom.
z.B.:
[dem Papp* säin Hut], des Vaters Hut, eigentlich dem Vater sein Hut.

Überreste eines flektierten Genetiv haben sich in einigen Redensart erhalten
z.B.
[ën ass dës Déiweul] er ist des Teufels;
[ëm Gottes Weulën] um Gottes Willen.
[ën ass Maans] er ist Manns, d.h. mannbar.


--------------------------------------------------
*Abgesehen vom Wegfall von [n] wurden die Sandhi=modificationen in den Beispielen der Wortlehre unberücksichtigt gelassen

III

le nom
(page 282)

 

A.

déclinaisons


1

Remarques générales sur la déclinaison

§ 288. -
Le substantif ne se décline plus. Au singulier les terminaisons ont disparu et au pluriel les cas sont remplacés par les nominatifs.

§ 289. -
Le datif est indiqué soit par l'article soit par un adjectif qui précéde le nom.
On trouve des traces d'un datif qui fut utilisé par le passé dans des mots tels que:
[amm Déch, nominatif: Dach] au jour,
[doem Kann, nominatif Kant(enfant]
[doem Hon, nominatif Honnt (chien)]
etc. (le datif est la forme que prend le complémen d'objet indirect)

§ 290. -
On forme le Genitif par une périphrase qui utilise le datif et le pronom possessif. Le génitif est la forme que prend le complément de nom.
exemple:
[doem Papp* sain Hut], (littéralement) le père son chapeau, (le chapeau du père)


Un résidu du génitf se retrouve dans certaines expressions.
exemple:
[oen ass dës Déiweul] il est du diable.
[oem Gottes Weulën] au désir de Dieu
[oen ass Maan] il fait partie des hommes (il est en âge de se marier

---------------------------------------------------------------
*
Abstraction faite de la suppression de [n], les Sandhi=modificationen étaient laissés non pris en considération dans les exemples de la théorie de mot


das Geschlecht: le genre
das Hauptwort: le substantif
die Einzahl: l'unicité, ici le singulier
jede, pronom: chaque
schwinden: diminuer, disparaître; Principal parts: schwinden / schwand / geschwunden
Auxiliary: sei
alle Fälle: dans tous les cas
der Fall: le cas
zu etw Gunsten: au profit de qqchose
etw. durch etw. ausgleichen: suppler à qqchose par qqchose
(ausgleichen / ausglich / ausgeglichen)
vorangehend: précédent
das Bestimmungswort: le qualificatif.
bestimmung: détermination, la convention
bestimmen: affecter, assigner, décider, décrèter, stipuler...
eigentlich: ici, soit
mannbar: pubère, en âge de se marier.
erhalten: conserver
die Redensart: l'expression



   

die Folge
(page 283)
§ 291. -
Man findet die alte genetivendung [s] auch noh in Zusammensetzungen,
wie:
[Päerdsfleesch] Pferdefleisch;
[Schwäinskapp] Schweinekopf;
[Maansmoensch] Mannsperson;


oder in adverbialen Zeitbestimmungen wie;
[Muërgësfréi] des morgen früh;
[Owë (n) sschpeit des Abend spät;
[sonndes] Sonntags;
[wiërtës] Werktags;
[Moettes] Mitags;
[ungangswëch] Anfangs Woche;


Dieses [s] hat demnach ganz die Bedeutung eines Kompositionsmittels angenommen, so dass es jetzt auch da gebrauch wird, wo entweder gar kein genetiv vorliegt oder einer ohne [s], wie im weiblichen Geschlechte oder Plural;
Z.B.:
[Fraaletsgek] Weibernarr.

§ 292. -
An Familiennamen angehängt deutet das Genetiv-[s] die Wohnung der betreffenden Personen an und Bezeichnet auch alle oder mehrere Glieder derselben Familie;
z.B.:
[do wunë Richards] dort wohnt die Familie Richard.
In diesem Falle, fällt auslautedes [r] aus und [s] > [sch]
z.B.:
[ech gin am mâiësch] ich gehe zur Familie Meyer.

§ 292. -
Als Maßbezeichnungen lauten die Substantive in der Mehrzahl gleich wie in der Einzahl. Wenn jedoch der Plural nur durch den Umlaut gebildet wird, so steht die Pluralform,
z.B.:
[dréi Glaas Béier] drei Glas Bier, aber
[dréi Zek Huëwër] drei Sack Hafer (Zek pl; zu Zaak)

§ 291. -
On trouve aussi la terminaison [s] de l'ancien genitif dans les mots composés comme:
[Päerdsfleesch] viande de cheval;
[Schwäinskapp] tête de cochon;
[Maansmoensch] Mannsperson (?);

ou dans des compléménts circonstantiel de temps comme:
[Muërgësfréi] le matin tôt;
[Owë (n) sschpeit] le soir tard;
[sonndes] le dimanche;
[wiërtës] les jours de travail;
[Moettes] à midi;
[ungangswëch] en début de semaine;

Ce [s] a, par conséquent aquis toute l'importance d'un moyen de composer les mots; maintenant, il est utilisé dans ce but, ou là où aucun génitif n'est présent ou là où il y en a un mais sans [s], comme au féminin ou au pluriel.
exemple:
[Fraaletsgek] Weibernarr.

§ 292. -
Accroché à un nom de famille (Richard-s), le [s] du génitif indique le domicile de la personne concernée et est ausssi une indication qui s'applique aux autres membres de la même famille.
exemple:
[do wunë Richards] Là habite les Richard (la famille Richard).
Dans ce cas, le [r] à la fin d'un mot n'est pas prononcé et le [s] du génitif devient [sch]
z.B.:
[ech gin am mâiësch] Je vais chez les Maillesch (=Meyer).

§ 292. -
Dans la désignations des mots qui servent à mesure (un verre de, un sac de), la prononciation des noms est le plus souvent la même au pluriel et au singulier. Mis, si le pluriel est formé par un Umlaut, celui-ci se trouve la forme de pluriel
,
exemple:
[dréi Glaas Béier] trois verres de bière, mais
[dréi Zek Huëwër] trois sacs d'avoine (Zek ,est le pluriel de Zaak, est un Umlaut)

anfange: au début de (Ufank)
die Zusammensetzung: la composition
adverbiale Zeitbestimmung : complement circonstanciel de temps
Demnach: par conséquent.
die Bedeutung: l'accepation, l'importance, le poids, la valeur
das Mittels: le moyen
eines:
Fully inflected | Stem+Ending
Word class: Article
Inflection class: Indefinite article

Singular...............
...............
masculine....neuter Feminine
Nominative
.....ein..........ein..........eine
Accusative
.....einen........ein..........eine
Dative
.........einem........einem........einer
Genitive
.......eines........eines........einer

annehmen, annehmen / annahm / angenommen: accepter, admettre, adopter, agreer, supposer...

dieser, dieses, diese
Demonstrative pronouns ..............Masc......Neuter..........Fem......Plural
Nominative
....dieser....dieses, dies....diese....diese
Accusative
....diesen....dieses, dies....diese....diese
Dative
........diesem....diesem..........dieser...diesen
Genitive
......dieses....dieses..........dieser...dieser

jetzt: maintenant
entweder ... oder ...: ou...ou.
gar: nullement.
anhängen: accocher, accuser, ajouter, (anhängen / anhängte / angehängt)
deuted: deuten, indiquer
betreffen: concerner

Present
Indicative......................Subjunctive I
Person...Verb...............Person......Verb
ich..........betreffe...........ich............betreffe
du...........betriffst...........du............betreffest
er/sie/es betrifft.............er/sie/es.. .betreffe
wir..........betreffen..........wir...........betreffen
ihr...........betrefft............iihr............betreffet
sie...........betreffen..........sie............betreffen

aulauten: se terminer
bezeichnung: marquage, expression
das Maß: la mesure
lauten: dire
gleich: d'emblée, égal, juste, même, pareil
Dans la désignations des mots qui servent à la mesure, la prononciation des noms est le plus souvent la même au pluriel et au singulier. Si, donc, le pluriel est formé par un Umlaut, celui-ci se trouve la forme de pluriel,

die Folge

(page 284)

2

Pluralbildung

§ 295 -
Von der historischen vokalischen a, o, i, u - und der konsonantischen n - Deklination ist natürlicherweise jede Spur verschwunden.
Gleichfalls sind viele Substantive aus der starken in die schwache Deklination übergetreten und umgekehrt. Andere noch haben den Umlaut entweder verloren oder durch Analogie angenommen.
Aus allen diesen Gründen ist an keine historische Klassifikation mehr zu denken. Es wird daher die Pluralbilding auf die einfachste Weise hier beschrieben.
Im allgemeinen wird die Mehrzahl auf dreifache Art gebildet:
a) sie ist der Einzahl gleic, meistens aber mit Umlaut;
b) man fügt [ër], gewöhnlich mit Umlaut, oder,
c) [ën] ohne Umlaut hinzu.
über den Wegfall des [n] im Auslaut und Wechsel von [d] und [t], [f] und [v], [s] und [z], s §§52, 169 a., 184, 187. Anm. 1, 196 b.c.

------

a

Maskulina


§ 295 - I
Wegen Apokope des [e (ë)] im Aulaut bilden eine Menge Maskulina die Mehrzahl bloss durch den umlaut

 S  P  Deutsch  Lux    S  P  Deutsch  Lux
 Alltoor  Alltér  der Altar  nn Altor    Baart  Béért  der Bart  nm Baart
 Aarëm  Érëm  der Arm  nm Aarm    Bass  Boes  der biss  nm Bass
 Aasch  Êésch  der Arsch  ?    Batz  Betz  das kerngehäuse  nm Batz
 Baam  Béém  der Baum  nm Bam    Boun  Bém  der Bogen  nm Bou
 Bannt  Benn  das Band  nn Band    Bok  Bék  der Bock  nm Bock
                 



(page 284)

2

Pluralbildung

§ 295 -
Von der historischen vokalischen a, o, i, u - und der konsonantischen n - Deklination ist natürlicherweise jede Spur verschwunden.
Gleichfalls sind viele Substantive aus der starken in die schwache Deklination übergetreten und umgekehrt. Andere noch haben den Umlaut entweder verloren oder durch Analogie angenommen.
Aus allen diesen Gründen ist an keine historische Klassifikation mehr zu denken. Es wird daher die Pluralbilding auf die einfachste Weise hier beschrieben.
Im allgemeinen wird die Mehrzahl auf dreifache Art gebildet:
a) sie ist der Einzahl gleic, meistens aber mit Umlaut;
b) man fügt [ër], gewöhnlich mit Umlaut, oder,
c) [ën] ohne Umlaut hinzu.
über den Wegfall des [n] im Auslaut und Wechsel von [d] und [t], [f] und [v], [s] und [z], s §§52, 169 a., 184, 187. Anm. 1, 196 b.c.

------

a

Maskulina


§ 295 - I
Wegen Apokope des [e (ë)] im Aulaut bilden eine Menge Maskulina die Mehrzahl bloss durch den umlaut
 S  P  Franç  Lux    S  P  Franç  Lux
 Alltoor  Alltér  l'autel  nn Altor    Baart  Béért  la barbe  nm Baart
 Aarëm  Érëm  le bras  nm Aarm    Bass  Boes  la morsure  nm Bass
 Aasch  Êésch  le cul  ?    Batz  Betz  le trognon  nm Batz
 Baam  Béém  l'arbre  nm Bam    Boun  Bém  l'arc  nm Bou
 Bannt  Benn  le ruban  nn Band    Bok  Bék  le bouc  nm Bock
                 




schwinden: diminuer, disparaître; Principal parts: schwinden / schwand / geschwunden

De historique vokalischen a, o, i, u - et konsonantischen n - la déclinaison, chaque trace a disparu naturellement.

 

die Folge

285
 Sin  Plu  Deutsch  Lux    Sin  Plu  Deutsch  Lux
 Bauch  _____  der Bauch  nm Bauch    Koup  Keip der Haufen  
 Brööt  Bréét  der Braten  nm Brot    Krak  Krek der Einschnitt nm Schnatt
 Broch  Brèch  der Bruch  nm Broch    Krammp Kremmp der Haken  
 Dannz  Dennz  der Tanz  nm Danz    Krannz  Krennz  der Kranz  kranz
 Dapp  depp  der Kreisel  nm Dillcap    Kroop  Kréép  der Krapfen  
 Daar  Déér  der Dorn  nm Dar    Krou  Kréi  der Krug  np Kréi
 Daach  Déésch  das Dach  nm Daach    Krun  Krin  Zapfröhre  
 Daach  Déésch  der Tag  nm Dag    Ku  Ki  der Schlag  
 Dom  Doem  der Daumen  nm Daum    Kuërëf  Kiërëf  der Korb  nm Kuerf
 Draam  Dréém  der Traum  nm Dram    Loun  Lém  der Lohn  
 Droot  Dréit  der Draht  nm Drot    Majouër  Majéiër  der Major  
 Fall  fel  der Fall  nm Fall    Maart  Méért  der Markt  nm Maart
 Flap  Flep  der Fladen  --------    Moo  Méé  der Magen  
 Flos  Fliç  der Fluss  nm Flos    Mount  méint  der Monat  nm Mount
 Fouss  Féiss  der Fuß  nm Fouss    Mupp  Mipp  der Mops  nm Mupp
 Fuus  Fiis  der Fuchs  nm Fochs    Nool  Néél  der Nagel  nm Nol
 Gang  Gengn  der Gang  nm Gank    Nuëm  Niém  der Name  nm Numm
 Gaart  Géért  der Garten  nm Gaart    Ochs  Eks  der ox  nm Ochs
 Graff  GroefF  der Griff  nm Grëff    Paak  pekk  der Paket  nm Pak
 Grapp  Grepp die (alt) Handvoll  ?    Paschtouer Paschtéier  der Pastor  Paschtouer
 Grouss  Gréiss  der Gruß d'Begréisung    Paat  Piet  der Pfad  nm Pad
 Ha___  He___  der Hieb  ?    Patt  Pett  das Bierglas  n Béierglas
 Haff  Heff  der Hof  nm Haff    Plou  Pléi  der Pflug  nm Plou
 Hallem  Hellem  der Halm  nm Hallem    Poul  Peil  der Pfahl  nm Poul
 Halls  Hells  der Hals  nm Hals    Pul  Pil  der Pfuhl nn Onkelach
 Haascht  Hescht  der Ast  nm Aascht    Rack  Reck  der Rock  nf Jupe
 Honnt  Hoen  der Hund  nm Hond    Rang  Reng  der Ring  nm Rank
 Hut  Hit  der Hut  Hutt    Rass  Roes  der Riss  
 Kammp  Kemm  der Kamm  nm Kamp    Roff  Roef  der Schorf  nm Roff
 Kapp  Kepp  der Kopf  nm Kopp    Root  Réét  der Rat nm Rotschlo
 Knall  Knell  der Knall  nm Knall    Schaaf  Schiëf  der Schrank  
 Knapp  Knepp  der Knop  nm Knapp    Schall  Schell  der Schall  nm Shall
 Knuet  Kniët  der Knoten  nm Knuet    Schapp  Schepp  der Schopf  
 Kommp  Koemmp der Schüssel  m Schlëssel    Schlaach  Schlé  der Schag  
                 

285
 Sin  Plu  Franç  Deutsch    Sin  Plu Franç  Deutsch
 Bauch  _____  le ventre  der Bauch    Koup  Kéip  noeud  der Haufen
 Brööt  Bréét  le roti  der Braten    Krak  Krek l'entaille der Eischnitt
 Broch  Brèch  la fracture  der Bruch    Krammp  Kremmp le crochet  der Haken
 Dannz  dennz  la danse  der Tanz    Krannz  Krennz couronne  der Kranz
 Dapp  depp  la toupie  der Kreisel    Kroop  Kreep le beignet der Krapfen
 Daar  Déér  l'épine  der Dorn    Krou  Kréi  la cruche  der Krug
 Daach  Déésch  le toît  das Dach    Krun  Krin  Zapfröhre  Zapfröhre
 Daach  Déésch  le jour  der Tag    Ku  Ki  le coup der Schlag
 Dom  Doem  le pouce  der Daumen    Kuërëf  Kiërëf  le panier  der Korb
 Draam  Dréém  le rêve  der Traum    Loun  Lém  la paie  der Lohn
 Droot  Dréit  le fil  der Draht    Majouër  Majéiër commandant  der Major
 Fall  Fel  la chute  der Fall    Maart  Méért  le marché  der Markt
 Flap  Flep  la galette  der Fladen    Moo  Méé  estomac  der Magen
 Flos  Fliç  le fleuve  der Fluss    Mount  Méint  le mois  der Monat
 Fouss  Féiss  le pied  der Fuß    Mupp  Mipp  toutou  der Mops
 Fuus  Fiis  le renard  der Fuchs    Nool  Néél  le clou  der Nagel
 Gang  Gengn  le corridor  der gang    Nuëm  Niém  le nom  der Name
 Gaart  Géért  le jardin  der Garten    Ochs  Echs  le boeuf  der ochs
 Graff  Groeff  le manche  der griffe        le coli  der Paket
 Grapp  Grepp  la poignée, (un volume)  die (alt) handvoll   Paschtouer Paschtéier  le pasteur  der Pastor
 Grouss  Gréiss  la salutation  der Gruße    Paat  Piet  le sentier  der Pfad
 ______  _____  la botte  der Hieb    Patt  Pett  le bock  das Bierglas
 Haff  Heff  la Cour  der Hof    Plou  Pléi la charrue  der Pflug
 Hallem  Hellem  le brin  der Halm    Poul  Péil  le pieu  der Pfahl
 Halls  Hells  le cou  der Hals    Pul  Pil  le bourbier  der Pful
 Haascht  Hescht  La branche  der Ast    Rock  Reck  la jupe  der Rock
 Honnt  Hoen  le chien  der Hund    Rang  Reng  l'anneau  der Ring
 Hut  Hit  le chapeau  der Hut    Rass  Roes  l'accroc  der Riss
 Kammp  Kemm  le peigne  der Kamm    Roff  Roef  la croùte  der Schorf
 Kap  Kepp  la tête  der Kopf    Root  Reet  le conseil  der Rat
 Knall  Knell  le détonnation  der Knall    Schaaf  Schiëf  l'armoire  der Schrank
 Knapp  Knepp  le bouton  der Knop    Schall  Schell  le son  der Shall
 Knuet  Kniët  le noeud  der Knoten    Schapp  Schepp  la huppe  der Schopf
 Kommp  Koemmp  der Schlüssel  m Schlüssel    Schlaach  Schlé  une schlag  der Schlag
                 

   

die Folge

286
 Sing  Plur  Deutsch  Lux    Sing  Plur  Deutsch  Lux

 Schloff  Schloef  der Schlupf ?    Tirang  Tireng Schublade  m Tirang
 Schloss  Schloess  der Schluss  m Scluss    Tok  Ték Starrkopf  die-hard
 Schnats  Schnets  der Schnitt  m Schnatt    Tosch  Toesch  Tausch  m Tosh
 Schous

Schéis 
 der Schoss  ?    Toun  Temm  der Ton  m Toun
 Schoss  Schoess  der Schuss ?    Trapp  Trepp  der Rotte ?
 Spoun  Spém  der Span  m Spoun    Tratt  troet  der Tritt m Tratt
 Sprass  Spress  der Sprosse   ?    Trach  Trech  der Trog m Trach
Spronk  Sprénk  der Sprung  Sprong    Trausch  ? der Strauch m Trausch
 Spoch  Spéch  der Spruch  Sprooch    Troun  Trém  der Thron  m Troun
 Schrakk  Schrék  der Schritt  m Schratt    Zannt  Zenn  der Zahn  m Zant
 Stakk  Stekk  der Stock  m Staang    Zok  Zék  Kunstgriff  ?
 Stall  Stell  der Stall  m Stall    Zong  Zéng  der Zaun  m Zonk
 Stach  Stech  der Stich  m Stach    Zuch  Zich der Zug  m Zuch
Stommp  Soemmp  der Stumpf  ?    Tuur  Tiir  der Turm  m Tuerm
 Stop  Stoep  der Stopfen  ?    Waak  Wekk  der Kiesel m Wak 
 Stoot  Stéit  der Haushalt  ?    Wannt  Woen  Wind  m Wand
 Stous  Stéiss  der Stoß  ?    Wëlëf  Woelëf  der Wolf  m Wollef
 Strank  Stren  der Strang  m Strack    Woon  Wéén  der Wagen  m Won
 Strapp  Strepp  der Schub  ?    Wonsch  Woensch  Wunsch  m Wonsch
 Stronk  Strenk  der Strunk  m Stonk    Wup  Wip  Stückchen  ?
 Stul  Stil  der Stuhl  m Stull    Wurëm  Wiirëm  Wurm  m Wuerm
 Stuurëm  Stiirëm  der Sturm  attaque    Zaak  Zek  Sack  Sak
 Stuurts  Stiirts muetzens
chirm
 la visière    Zaam  Zéém  Saum  m Sam
Schwammp Schwemm Schwamm Schwamp    Zaaz  Zez  Satz  Zaz
 Schwanz  Schwennz  der Schwanz  Schwanz    Zall  Zell  Saal  salle
Schwaarëm Schwéérëm  der Schwarm  Schwäem    Zoom  Zéém  Samen  m Som
           Zonn  Zoen  Sohn  ?
                 


Anm .1. -
Bei einigen nicht umlautenden oder nicht umlautfähigen Substantiven ist der Plural dem Singular vollständig gleich.
Wegen der früheren Endung [e] haben die jetzigen Auslautkonsonanten im Plural bisweilen eine Umänderung erfahren.

                 
 Bléck  Bléck  der Blick  m Bléck    Kamäin  Kamäin  der Kamin  m Kamäin
 Foesch  Foesch  der Fisch  m Fësch    Kniëcht  Kniëcht  der Knecht  
 Froent  Froen  Freund  m Frënd    Kréésch  Kréésch  der Schrei  m Kreesch

286
 Sing  Plur  Deutsch  Lux    Sing  Plur  Deutsch  Franç

 Schloff  Schloef  der Schlupf glissement    Tirang  Tireng Schublade  tiroir
 Schloss  Schloess  der Schluss  la fin    Tok  Ték Starrkopf  die-hard
 Schnats  Schnets  der Schnitt  coupe    Tosch  Toesch  Tausch  échange
 Schous Schéis   der Schoss  bercail    Toun  Temm  der Ton  le ton
 Schoss  Schoess  der Schuss coup de feu    Trapp  Trepp  der Rotte bande tourbe
 Spoun  Spém  der Span  copeau    Tratt  troet  der Tritt pas, giron
 Sprass  Spress  der Sprosse  échelon    Trach  Trech  der Trog auge, bac
Spronk  Sprénk  der Sprung  bond    Trausch  ? der Strauch arbustebuisson
 Sproch  Spréch  der Spruch  le parler    Troun  Trém  der Thron  trône
 Schrakk  Schrék  der Schritt  démarche    Tsannt  Tsenn  der Zahn  la dent
 Stakk  Stekk  der Stock  la canne    Tsok  Tsék  Kunstgriff  artifice
 Stall  Stell  der Stall  l'étable    Tsong  Tséng  der Zaun  la clôture
 Stach  Stech  der Stich  piqûre    Tsuch  Tsich der Zug  le train
Stommp  Stoemmp  der Stumpf  moignon    Tuur  Tiir  der Turm  le tour
 Stop  Stoep  der Stopfen  bouchon    Waak  Wekk  der Kiesel le caillou 
 Stoot  Stéit  der Haushalt  le ménage    Wannt  Woen  Wind  vent
 Stall  Stell  der Stoß  la botte    Wëlëf  Woelëf  der Wolf  le loup
 Strank  Stren  der Strang  la corde    Woon  Wéén  der Wagen  voiture
 Strapp  Strepp  der Schub  fournée    Wonsch  Woensch  Wunsch  souhait
 Stronk  Strenk  der Strunk  trognon    Wup  Wip  Stückchen  ?
 Stul  Stil  der Stuhl  la chaise    Wurëm  Wiirëm  Wurm  ver
 Stuurëm  Stiirëm  der Sturm  attaque    Zaak  Zek  Sack  sac
 Stuurts  Stiirts muetzens
chirm
 la visière    Zaam  Zéém  Saum  ourlet
Schwammp Schwemm deSchwamm  éponge    Zaats  Zets  Satz  bond
 Schwans  Schwenns  der Schwanz  queue    Zall  Zell  Saal  salle
Schwaarëm Schwéérëm  der Scwarm  le banc    Zoom  Zéém  Samen  semence
           Zonn  Zoen  Sohn  fils
                 


Anm .1. -
Le pluriel et le singulier sont identiques pour les substantifs qui ne peuvent être soumis à l'umlaut. Suite à une modification antérieure de la terminaison [e] les consonnes finales sont parfois retouchées (Froent/Froen).

                 
 Bléck  Bléck  der Blick  le regard    Kamäin  Kamäin  der Kamin  la cheminée
 Foesch  Foesch  der Fisch  le poisson    Kniëcht  Kniëcht  der Knecht  le valet
 Froent  Froen  Freund  l'ami    Kréésch  Kréésch  der Schrei  le cri


umlauten: fléchir
einigen: accorder
umlaut est une voyelle infléchie.
fähig: apte
jetzige: actuel
bisweilen: de temps en temps
die Umänderung: la retouche
erfahren: apprendre, éprouver, subir.

die Folge

 287

 Sing  Plur  Deutsch  Lux    Sing  Plur  Deutsch  Lux

 Stéén  Steng  der Stein  m Steen    Wiirt  Wiirt  der Wirt  ?
 Strééch  Strééch  der Streich  ?    Woesch  Woesch  der Wisch  ?
 Schung  Schung  der Schuh  m Schong          


Anm .2. -
Die fremdwörter auf [o:l + ool] lauten in de Mehrzahl um,
z.B.:
[Gënërool, Gënëréél] General
[Kaprool, Kapréél] Korporal.

Anm .3. -
Die Substantive auf [ën], einige zweisilbige auf [ël] und [ër] sowie diejenigen auf [ël] und [ër], die mehr als zwei Silben haben, sind unveränderlich,
z.B.:
[Iërvën, Iërvën], Erbe (héritage)
[Bekkër, Bekkër] Bäcker
[Féélër, Féélër] Fehler
[Dooligner, Doolinger] Taglöner
[Metsëlêr, Metsëlêr] Metzger
[Réézëndër, Réézendër] Reisender

Zwei Substantive auf [ëm] nehmen bloß den Umlaut:
[Buëdëm, Biëdëm], Boden
[Fuëdëm, Fiëdëm], Faden

die übrigen nehmen gewöhnlich [ën]
z.B.:
[Biësëm, Biëseëmën], Besen

Für die Mehrzahl der zweisilbig Substantive auf [ël] und [ër], s. § 297, III. Anm. 1.

Anm .4. -
Die folgenden Substantive auf [ël, ën, ër] nehmen bloss den Umlaut:

 Sing  Plur  Deutsch  Lux    Sing  Plur  Deutsch  Lux
 Aapel  Eppel  Apfel  m Apel    Maufël  Mäifël  Mundvoll  Maufel
 Bruder  Brider  Bruder  m Brudder    Rannsël  Rennsel  Ranzel  ?
 Hanndel  Henndel  Handel  m Handel    Remel  Roemel  Kreis  m Krees
 Huëmër  Hiëmer  Hammer  m Hummer    Schwooër  Schwééër  Schwager  m Schwoer
 Manntel  Menntel  Mantel  m Mantel    Zuëdël  Ziëdël  Sattel  m Suedel

Die oben genannten Substantive [moo, mool, voon, plur méé, néél, véén] gehören eigentlich hieher.
Doppelte Mehrzahl haben [Bauer, Plur Bäier, Baueren] Bauer Ackermann und [Uëvën, Plur Iëvën, Uëvën] Ofen.

Anm .5. -
Das Wort [Ful], Vogel, lautet in der Mehrzal [Fulën].

 287

 Sing  Plur  Deutsch  Franç    Sing  Plur  Deutsch  Franç

 Stéén  Steng  der Stein  pierre    Wiirt  Wiirt  der Wirt  restaurateur
 Strééch  Strééch  der Streich  Blague    Woesch  Woesch  der Wisch  papelard
 Schung  Schung  der Schuh  Chaussure          

Remarque 2. -
Les mots étrangers en [ool] fléchissent au pluriel
exemples:
[Gënërool, Gënëréél] General
[Kaprool, Kapréél] Korporal.

Remarque 3. -
Les substantifs en [ën], quelques dissyllabiques en [ël] et [ër] ainsi que ceux qui ont plus de deux syllabes mais qui se terminent aussi en [ël] und [ër], sont tous invariables;
exemples:
[Iërvën, Iërvën], Erbe (héritage)
[Bekkër, Bekkër] Bäcker
[Féélër, Féélër] Fehler
[Dooligner, Doolinger] Taglöner
[Metsëlër, Metsëlër] Metzger
[Réézëndër, Réézendër] Reisender
Deux des Substantifs se terminant en [ëm] ne subissent que l'Umlaut
[Buëdëm, Biëdëm], Boden
[Fuëdëm, Fiëdëm], Faden
les autres prennent habituellement la terminaison [ën] (sans Umlaut)
exemple:
[Biësëm, Biësëmën], Besen

Pour le pluriel des dissyllabiques se terminant en [ël] et [ër], allez voir. § 297, III. Anm. 1.

Remarque 4. -
Les Substantifs suivant se terminant en [ël, ën, ër] ne prennent que l'Umlaut:

 Sing  Plur  Deutsch  Franç    Sing  Plur  Deutsch  Franç
 Aapel  Eppel  Apfel  la pomme    Maufël  Mäifël  Mundvoll  la bouchée
 Bruder  Brider  Bruder  le frère    Rannsël  Rennsel  Ranzel  ?
 Hanndel  Henndel  Handel le commerce    Remel  Roemel  Kreis  le cercle
 Huëmër  Hiëmer  Hammer  le marteau    Schwooër  Schwééër  Schwager beau frère
 Manntel  Menntel  Mantel  le manteau    Zuëdël  Ziëdël  Sattel  la selle

zweisilbig: dissyllabique
einigen: s'accorder, convenir
einige: quelque
diejenige: ceux
eigentlich: à vrai dire
sowie: ainsi que
bloß: seulement, justement
übrigen: les autres, le reste
gewöhnlich: habituellement

 

grammatik der areler mundart (page 282, dossier n°16) § 288
par
Alfred BERTRANG
das Hauptwort-01 (le nom-01)
Pour que ma traduction (jaune) puisse être vérifiée, j'ai recopié le texte original (bleu de Prusse) et les mots que j'ai vérifié à laide de dictionnaires (blanc).